{
  "naam": "Gevelwijzer per bouwperiode",
  "beschrijving": "Per bouwperiode van Nederlandse woningen: het type baksteen, de mortel en het voegtype, de aanwezigheid van een spouw, de problemen die in die periode kenmerkend zijn en de passende methode voor reinigen, voegen en impregneren. Samengesteld op basis van gevelinspecties aan woningen in Noord-Brabant.",
  "peildatum": "2026-09-19",
  "bron": "Gevelwerken Noord-Brabant, https://gevelwerkennoordbrabant.nl/gevelwijzer-bouwperiode/",
  "licentie": "CC BY 4.0",
  "periodes": [
    {
      "periode": "voor 1900",
      "baksteen": "Handgevormde veldovensteen, zacht en poreus, onregelmatig van maat en kleur",
      "voeg": "Kalkmortel, dagstreep of snijvoeg; vrijwel nooit cement",
      "spouw": "Geen spouw; massieve muur van anderhalve tot twee stenen",
      "problemen": "Optrekkend vocht, zoutschade in de plint, eerdere cementreparaties, verweerde kalkvoegen, doorslaand vocht bij slagregen",
      "reinigen": "Alleen stoom, lage druk, geen chemie",
      "voegen": "Kalkmortel in historisch recept; nooit cement",
      "impregneren": "Afgeraden: de muur moet vocht kunnen afgeven"
    },
    {
      "periode": "1900-1920",
      "baksteen": "Handvorm en vroege machinale steen, nog vrij zacht",
      "voeg": "Kalk of kalk-cement, vaak knipvoeg of terugliggend",
      "spouw": "Overgang; stadswoningen nog vaak massief",
      "problemen": "Verweerde voegen, vorstschade op rollagen en plinten, roestende sierankers",
      "reinigen": "Stoom of zeer milde softwash",
      "voegen": "Kalk-cementmortel, voegtype terugbrengen",
      "impregneren": "Alleen na onderzoek en bij cementgebonden voeg"
    },
    {
      "periode": "1920-1940",
      "baksteen": "Strengpers en handvorm, harder gebakken; veel siermetselwerk",
      "voeg": "Kalk-cement of cement, terugliggend of knipvoeg",
      "spouw": "Eerste generatie spouwmuren met blanke of licht verzinkte ankers",
      "problemen": "Roestende stalen lateien boven brede ramen, uitgevallen spouwankers, verweerde voegen, vorstschade op siermetselwerk",
      "reinigen": "Softwash of stoom; geen hogedruk",
      "voegen": "Cementgebonden mortel, oorspronkelijk voegtype terug",
      "impregneren": "Zinvol na voegwerk; steen is doorgaans zuigend"
    },
    {
      "periode": "1945-1965",
      "baksteen": "Strengperssteen, hard en dicht; soberder metselwerk, wederopbouw",
      "voeg": "Cementgebonden, platvol; soms zwakke mortel door schaarste",
      "spouw": "Spouwmuur standaard, ankers van verzinkt staal",
      "problemen": "Zandende voegen (mortel met weinig bindmiddel), spouwankers, vorstschade onder goten",
      "reinigen": "Softwash",
      "voegen": "Cementgebonden voegmortel, platvol",
      "impregneren": "Zinvol bij zuigende steen; watertest doen"
    },
    {
      "periode": "1965-1980",
      "baksteen": "Strengpers, vaak bruinrood en open van structuur; ook kalkzandsteen",
      "voeg": "Cementgebonden, platvol",
      "spouw": "Spouwmuur, ankers verzinkt; spouw vaak later na-geisoleerd",
      "problemen": "Zandende voegen, sterke algengroei door open steen, natte na-isolatie, dichtgesmeerde stootvoegen",
      "reinigen": "Softwash; kalkzandsteen nooit met zuur",
      "voegen": "Cementgebonden voegmortel",
      "impregneren": "Vaak zeer zinvol: deze steen zuigt sterk"
    },
    {
      "periode": "1980-2000",
      "baksteen": "Vormbaksteen en strengpers, harder en maatvaster",
      "voeg": "Cementgebonden, platvol; vanaf de jaren negentig ook doorgestreken",
      "spouw": "Spouw met isolatie, roestvaste ankers vanaf circa 1980",
      "problemen": "Lokale vorstschade, plaatselijk voegherstel, vervuiling op noordgevels",
      "reinigen": "Softwash",
      "voegen": "Cementgebonden voegmortel; doorstrijkwerk uitslijpen als het verweerd is",
      "impregneren": "Zinvol bij zuigende steen; dichte varianten hebben het niet nodig"
    },
    {
      "periode": "na 2000",
      "baksteen": "Vormbaksteen en strengpers, vaak donker of gesinterd",
      "voeg": "Doorgestreken werk, soms platvolle voeg",
      "spouw": "Gevulde spouw, roestvaste ankers, open stootvoegen",
      "problemen": "Cementsluier bij oplevering, uitbloei in de eerste twee jaar, dichtgesmeerde stootvoegen, krimpscheurtjes",
      "reinigen": "Softwash; cementsluier apart behandelen",
      "voegen": "Zelden nodig binnen 25 jaar",
      "impregneren": "Pas na twee jaar; bij dichte steen weinig effect"
    }
  ]
}